Logo Gminy Puck nie należy do wójta. Czy radni mogą go używać? Sprawdziliśmy dokumenty i wyroki

Najważniejsze w skrócie

• Gmina to z mocy prawa wspólnota jej mieszkańców (art. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Logo należy do gminy, a nie do wójta.
• Żaden przepis ani żaden akt gminy Puck nie zakazuje radnym używania logo.
• O herbie gminy decyduje rada w uchwale. Logo to co innego: żadna ustawa nie mówi, kto i kiedy może go używać.
• Dotarliśmy do regulaminu konkursu z 2020 r., z którego wyłoniono logo: to „logo promocyjne”, przeznaczone także na „przedmioty codziennego użytku” i „grafikę internetową”, a prawa autorskie do niego ma gmina.
• Zasad, na jakich logo mogą używać inni (mieszkańcy, organizacje, radni), gmina nigdy nie spisała: nie ma ich ani w regulaminie, ani w uchwałach, ani w zarządzeniach.
• Nie znaleźliśmy żadnego wyroku w sprawie radnego, który użył logo gminy w mediach społecznościowych.

Co powiedział wójt

W wolnych wnioskach na sesji 22 października wójt Marcin Nikrant zwrócił się do radnych z prośbą, by nie używali logo gminy w swoich postach.

„

„Logo Gminy Puck nie jest własnością radnych. Logo Gminy Puck jest własnością gminy i bardzo bym prosił, albo nie korzystać z logo Gminy Puck do tworzenia swoich postów.”

Posłuchaj fragmentu · od 1:12:30Wójt o logo gminy i grafikach radnych, przewodnicząca pyta: „czy to musi być zawsze tak przed kamerami?”

Wójt mówił, że radny Krzysztof Radtke tworzy plakaty z logo gminy, co jego zdaniem „tworzy fałszywe przekonanie”, że to posty urzędu. Drugim przykładem był kalendarz strażacki OSP Mrzezino, na którym obok logo gminy znalazło się nazwisko radnego Krzysztofa Willi. „Logo Gminy Puck nie służy do promocji radnych” – podsumował wójt. Radnego Willi nie było już wtedy na sali. Przewodnicząca rady Jolanta Bieszke zapytała wójta, czy przed tym wystąpieniem rozmawiał z radnymi i czy „to musi być zawsze właśnie tak przed kamerami” (posłuchaj).

Pod nagraniem tej wypowiedzi w mediach społecznościowych rozgorzała dyskusja. Jedni piszą, że „logo nie należy do wójta, ale do mieszkańców” i że radny jako członek rady ma prawo informować o jej pracy z symbolami gminy. Inni odpowiadają, że logo jest chronione i potrzebna jest zgoda gminy. Ktoś pyta, czy osoba, która wygrała koszulkę z napisem „Gmina Puck”, może ją nosić. Sprawdziliśmy, kto ma rację.

Herb a logo to nie to samo

Gmina Puck ma dwa znaki. Pierwszy to herb: złoty lew z czerwoną tarczą na błękitnym polu. Wzór herbu jest załącznikiem do statutu gminy (uchwała Rady Gminy Puck nr XI/118/24 z 12 grudnia 2024 r., § 6), a pieczęć gminy ma herb i napis „Gmina Puck”. Drugi to logo: słońce, niebieska fala, zielone pole, trzy mewy i napis GMINA PUCK. Oba pliki gmina udostępnia na stronie „Logotypy i Herb”, bez żadnego regulaminu.

Różnica ma znaczenie, bo prawo zajmuje się wprost tylko herbem. Ustawa o samorządzie gminnym daje radzie gminy wyłączne prawo do „podejmowania uchwał w sprawach herbu gminy” (art. 18 ust. 2 pkt 13), a ustawa o odznakach i mundurach pozwala samorządom ustanawiać uchwałą „własne herby, flagi, emblematy oraz insygnia i inne symbole” (art. 3). O logo żadna ustawa nie mówi. Herb gminy Puck nie jest częścią logo, więc logo nie podlega zasadom dla herbu.

Co mówią dokumenty gminy Puck

Logo gminy ma swoją metrykę. W 2020 r. ówczesny wójt Tadeusz Puszkarczuk ogłosił konkurs na „projekt logo promocyjnego gminy Puck”. Według regulaminu logo miało mieć „zastosowanie w materiałach informacyjnych i promocyjnych gminy” i „nadawać się do różnorodnego wykorzystania zarówno na przedmiotach codziennego użytku, jak też na materiałach promocyjnych i reklamowych oraz nośnikach elektronicznych i grafice internetowej” (regulamin, PDF).

Regulamin rozstrzyga też, do kogo należy znak. Zwycięzca „przenosi na Organizatora majątkowe prawa autorskie”, a „z chwilą ogłoszenia wyników konkursu następuje przeniesienie na gminę Puck praw autorskich”. Gmina może logo upowszechniać, modyfikować i rozpowszechniać „bez ograniczeń”.

Konkurs rozstrzygnęła 19 czerwca 2020 r. komisja powołana zarządzeniem wójta nr 113/20. Zasiadali w niej m.in. wójt, jego zastępca i ówczesny przewodniczący Rady Gminy Puck Adam Styn. Spośród 65 projektów wygrała Pracownia Reklamy Signum z Rzeszowa (ogłoszenie wyników).

Czego w dokumentach nie ma: zasad, na jakich logo mogą używać inni. W BIP gminy o logo jest tylko zarządzenie o komisji konkursowej. Statut opisuje herb i pieczęć, ale nie mówi, kto może ich używać. Osobnej uchwały o herbie w BIP nie znaleźliśmy.

Czyje jest logo

Ani wójta, ani pojedynczego radnego. Ustawa o samorządzie gminnym zaczyna się od zdania: „Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową” (art. 1). Gmina jest osobą prawną (art. 2), a jej znaki należą do niej, czyli do tej wspólnoty. Sądy cywilne uznawały, że herb i inne symbole gminy są jej dobrem osobistym, chronionym jak dobre imię firmy czy instytucji; opracowania prawnicze powołują się tu m.in. na wyrok Sądu Najwyższego z 2003 r. (sygn. I CKN 100/01). Ten sam pogląd przytoczył w 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu: wśród dóbr osobistych samorządów doktryna wymienia m.in. „herb i logotyp” (sygn. I ACa 1075/22). Logo gminy Puck jest też utworem, do którego majątkowe prawa autorskie, jak wynika z regulaminu konkursu, ma gmina. Herb jako symbol urzędowy utworem nie jest (art. 4 prawa autorskiego).

Wójt ma rację, że logo „nie jest własnością radnych”. Ale nie jest też jego własnością: to znak wspólnoty, którą radni z wyboru mieszkańców reprezentują w radzie. Prawa majątkowe gminy to jej mienie, a oświadczenia woli w sprawach mienia składa w imieniu gminy wójt (art. 46 ustawy o samorządzie gminnym). To on mógłby więc udzielać zgody na korzystanie z logo albo wystąpić w obronie gminy. Przy naruszeniu dóbr osobistych gmina musiałaby jednak wykazać przed sądem, że użycie logo było bezprawne, na przykład wprowadzało w błąd albo szkodziło jej wizerunkowi.

Czy potrzebna jest zgoda wójta

Żaden przepis nie mówi, że radny musi pytać wójta o zgodę na logo. Formalnie, skoro logo jest utworem, do którego prawa ma gmina, mogłaby ona oczekiwać zgody na jego użycie w cudzych grafikach. Tyle że gmina nigdy nie powiedziała, komu i na jakich zasadach taką zgodę daje, a logo zaprojektowano właśnie po to, by trafiało jak najszerzej. Gdyby sprawa trafiła do sądu, gmina musiałaby wykazać, że użycie logo było bezprawne i jej szkodziło. Przy grafice radnego o sesji, budżecie czy przetargu trudno o taki argument.

Gminy, które zasady spisały, robią to różnie, a sądy nie są tu zgodne:

• W Gietrzwałdzie rada przyjęła uchwałę o logo, według której inne podmioty mogą go używać za pisemną zgodą wójta. Wojewoda warmińsko-mazurski uznał w 2018 r., że rada może ustanowić logo, ale nie może w uchwale rozstrzygać, czyją jest własnością, bo to sprawa kodeksu cywilnego i prawa autorskiego (rozstrzygnięcie nadzorcze PN.4131.226.2018, opisał je portal Prawo.pl).
• W Baćkowicach wojewoda świętokrzyski unieważnił w 2022 r. całą uchwałę rady „w sprawie przyjęcia logo Gminy Baćkowice oraz zasad jego używania”, bo logo zawierało herb, a rada nie zapytała o zdanie Komisji Heraldycznej (rozstrzygnięcie nadzorcze PNK.I.4130.136.2021 z 19 stycznia 2022 r.).
• Czy rada może w ogóle regulować, kto używa herbu, sądy administracyjne oceniały różnie. W 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał w jednej ze spraw, że ustawa daje radzie prawo ustanowić herb, a nie decydować o wszystkich sprawach z nim związanych. Inne składy NSA i wojewódzkie sądy administracyjne dopuszczały takie zasady (opisuje to m.in. „Rzeczpospolita” w tekście „Jak chronić herby i oznaczenia lokalne”).
• Siennica poszła inną drogą: wójt wydał w 2023 r. zarządzenie o logo gminy z zasadami i zakresem jego stosowania. Takie zasady są jasne dla wszystkich, ale dotyczą przede wszystkim urzędu i jego jednostek.

Sprawdziliśmy też europejską wyszukiwarkę znaków towarowych TMview, która obejmuje także polski Urząd Patentowy. Znaku „Gmina Puck” w niej nie znaleźliśmy. Jeśli więc logo jest chronione, to jako dobro osobiste gminy albo utwór, nie jako zarejestrowany znak towarowy.

Nie znaleźliśmy też żadnego przepisu karnego ani wyroku, który dotyczyłby radnego używającego logo gminy w internecie. Kodeks wykroczeń karze za wyrabianie pieczęci i znaków instytucji „bez właściwego zamówienia” (art. 68), ale chodzi tam o pieczęcie, a nie o grafiki na Facebooku.

Ostrożnie z publicznymi zarzutami

Sądy oceniały nie tylko to, kto używa symboli, ale też to, kto publicznie zarzuca innym ich nadużycie. W 2013 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie utrzymał wyrok nakazujący wicestaroście jednego z powiatów przeprosić producenta, któremu na konferencji prasowej zarzucił wykorzystanie herbu powiatu do promocji alkoholu. Sądy uznały ten zarzut za bezpodstawny: producent miał prawo posługiwać się tytułem zdobytym w powiatowym konkursie, a artykuł z herbem nie był reklamą (sygn. I ACa 1241/13). Wniosek jest prosty: publiczne zarzuty o nadużycie symboli gminy też podlegają ocenie sądu.

Co wolno radnemu, a gdzie zaczyna się problem

Rada gminy jest obok wójta jednym z dwóch organów gminy (art. 11a ustawy). Radny nie działa w niej jako osoba prywatna: ustawa każe mu kierować się „dobrem wspólnoty samorządowej” i utrzymywać „stałą więź z mieszkańcami” (art. 23). Pisanie o sesjach, budżecie i przetargach to więc część jego pracy dla gminy, a nie autopromocja firmy. Z przepisów i stanowisk, do których dotarliśmy, wynika mniej więcej taki podział (to nasza analiza, nie wyrok):

• Bez wątpliwości wolno pisać o gminie i jej sprawach, używać nazwy „Gmina Puck” w tekście i podpisywać się jako radny. Sama nazwa gminy nie jest niczyją własnością.
• W praktyce trudno coś zarzucić radnemu, który w grafice o pracy rady umieszcza logo gminy i wyraźnie podpisuje się imieniem, nazwiskiem i funkcją. Logo powstało do promowania gminy, a informowanie o jej sprawach tę promocję wspiera.
• Ryzykowne jest użycie logo tak, że post wygląda na oficjalny komunikat urzędu. Na tę granicę zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich w 2021 r. w sprawie prywatnego profilu jednego z wójtów: taki profil nie może udawać „oficjalnego” kanału gminy, a słowo „oficjalnie” może wprowadzać w błąd. Podobnie Prawo.pl opisywało, że radny może mieć pieczątkę z imieniem, nazwiskiem i funkcją, ale nie może jej używać „w imieniu gminy czy rady”.
• Nie wolno używać logo do celów komercyjnych, przerabiać go ani sugerować, że gmina kogoś popiera, na przykład w kampanii.
• Szara strefa to grafiki, z których nie wynika, kto jest autorem, a także kalendarze czy plakaty organizacji wspieranych przez radnego, takich jak OSP. Wszystko zależy od tego, czy odbiorca może pomyśleć, że to komunikat urzędu.

Jak to rozwiązać

Kto ma rację? Prawo stoi tu bliżej radnych, niż sugerował apel z mównicy. Logo należy do gminy, czyli do mieszkańców, których radni reprezentują, a nie do wójta. Gmina nie przyjęła żadnych zasad jego używania, a samo logo od początku miało trafiać wszędzie: na gadżety, koszulki i do internetu. Wójt ma rację w jednym: grafika z logo nie powinna udawać komunikatu urzędu. Najprościej, by radni podpisywali swoje grafiki imieniem, nazwiskiem i funkcją.

Najprościej byłoby spisać zasady: zarządzeniem wójta albo uchwałą rady, z księgą znaku i jasnym zapisem, kto i kiedy może używać logo, na przykład radni w informacjach o pracy rady, ale bez sugerowania oficjalnego komunikatu. Dopóki takich zasad nie ma, spór o logo zostaje sporem o dobre obyczaje, a nie o przepisy.

O to, czy gmina ma jakiekolwiek zasady używania logo i czy planuje je przyjąć, pytamy Urząd Gminy Puck. Odpowiedź dopiszemy pod tekstem.

Źródła

• Ustawa o samorządzie gminnym (Dz.U. 2026 poz. 662): art. 1, 2, 11a, 18 ust. 2 pkt 13, 23, 31, 46.
• Ustawa o odznakach i mundurach (Dz.U. 2023 poz. 76): art. 3.
• Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych: art. 4.
• Statut Gminy Puck, uchwała nr XI/118/24 Rady Gminy Puck z 12 grudnia 2024 r. (BIP).
• Regulamin konkursu na projekt logo promocyjnego Gminy Puck (2020), zarządzenie Wójta Gminy Puck nr 113/20 z 1 czerwca 2020 r., ogłoszenie wyników konkursu z 25 czerwca 2020 r.
• Wyroki: Sąd Apelacyjny w Krakowie z 10 grudnia 2013 r., I ACa 1241/13; Sąd Apelacyjny w Poznaniu z 17 listopada 2023 r., I ACa 1075/22 (oba w bazie orzeczeń SAOS).
• Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Świętokrzyskiego PNK.I.4130.136.2021 z 19 stycznia 2022 r. (Baćkowice).
• Prawo.pl: rozstrzygnięcie Wojewody Warmińsko-Mazurskiego PN.4131.226.2018 (Gietrzwałd), „Urząd gminy nie może zabronić radnemu posiadania pieczątki” (2020).
• „Rzeczpospolita”: „Jak chronić herby i oznaczenia lokalne” (2015).
• Rzecznik Praw Obywatelskich, wyjaśnienia w sprawie profilu wójta w mediach społecznościowych, VII.564.53.2021 (2021).
• Nagranie XLIV sesji Rady Gminy Puck, część 3 (YouTube).